Polonya'da Anayasa Mahkemesi Krizi: Darbe girişimi iddiası!

Polonya'da Başbakan Donald Tusk hükümeti ile Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki arasında uzun süredir devam eden yargı gerilimi, 30 Ekim gecesi yeni bir boyut kazandı. Polis, başkent Varşova'da Anayasa Mahkemesi'nin bulunduğu binaya operasyon düzenledi; Mahkeme'nin internet sitesinde Başkan Bogdan Święczkowski'nin görevden uzaklaştırıldığı duyuruldu. Mahkemenin mevcut yönetimi ise bu duyuruyu tanımadığını, sitenin hukuka aykırı biçimde ele geçirildiğini ve görevden alma kararının geçersiz olduğunu savundu.

Operasyonun ayrıntılarına ilişkin taraflar birbirinden farklı açıklamalar yaptı. Muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi'nden (PiS) eski Başbakan Beata Szydło, polislerin binaya zorla girdiğini ve mahkeme belgelerine el koyduğunu iddia etti. Polonya polisi bu iddiayı reddederek, güvenlik güçlerine tehlikeli cisimler fırlatıldığı için binaya girildiğini öne sürdü. Operasyonun Başbakan Tusk'ın talimatıyla gerçekleştirildiği belirtiliyor.

Gelişmenin haberini Senegal'e yaptığı resmi ziyaret sırasında, uçaktayken alan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, ziyaretini yarıda keserek ülkesine dönme kararı aldı. Nawrocki, X hesabından yaptığı paylaşımda "Böyle bir anda cumhurbaşkanı Polonya'da olmalı. Senegal uçuşumu yarıda kesiyorum, geri dönüyorum" ifadelerini kullandı.

Başbakan Donald Tusk ise kendi X hesabından yaptığı açıklamada operasyonu savundu: "Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek bizim görevimizdir. PiS iktidarının yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu zor, zaman zaman sancılı bir süreçtir ve kararlı adımlar atılmasını gerektirir. Başka bir yol yok." Muhalefet lideri Jarosław Kaczyński ise yaşananlara sert tepki göstererek Cumhurbaşkanı Nawrocki'yi müdahaleye çağırdı. Muhalefet ayrıca vatandaşları Anayasa Mahkemesi binası önünde toplanıp hükümetin kararını protesto etmeye davet etti.

Krizin Kökeni

Polonya'daki Anayasa Mahkemesi etrafındaki siyasi çekişme yeni değil. 2015-2023 arasında iktidarda bulunan PiS hükümetinin yargı kurumlarına yaptığı atamalar, o dönemden bu yana ülke siyasetinde tartışma konusu olmaya devam ediyor. 2023'te iktidara gelen Tusk hükümeti, önceki dönemde yapılan atamaları değiştirmek ve yargıyı yeniden yapılandırmak istiyor; ancak bu girişim, PiS'in müttefiki olarak bilinen Cumhurbaşkanı Nawrocki'nin direnciyle karşılaşıyor. Reuters'ın aktardığına göre, Nawrocki bu yıl parlamentonun aday gösterdiği altı yargıçtan üçünün yeminini yaptırmayı reddetmiş, görevden alınan Święczkowski de mevcut parlamento çoğunluğunca seçilen yargıçların göreve başlamasına izin vermemişti. Bu karşılıklı tıkanıklık, Anayasa Mahkemesi'ni uzun süredir fiilen işlevsiz hale getirmişti.

Polis operasyonu, hükümet ile cumhurbaşkanlığı arasındaki kurumsal çatışmayı sokak düzeyinde görünür kılan ilk somut müdahale niteliği taşıyor. Muhalefetin olayı "darbe girişimi" olarak nitelendirmesi, hükümetin ise "hukuk düzenini yeniden tesis etme" söylemiyle hareket etmesi, krizin yalnızca hukuki değil derin bir siyasi meşruiyet tartışmasına dönüştüğünü gösteriyor. Cumhurbaşkanının seyahatini yarıda kesmesi, gerilimin kısa vadede yatışmayacağına, aksine önümüzdeki günlerde Polonya iç siyasetinin ana gündem maddesi haline geleceğine işaret ediyor.