Japon Araştırmacı Siirt'in Dengbej Kültürünü Arşivledi

Japon araştırmacı Yoshinari Murakami, Türkiye'nin farklı bölgelerindeki halk oyunları ve ezgiler üzerine sürdürdüğü uzun soluklu çalışmasına Siirt'i de ekledi. Bölgeye giden Murakami, dengbej kültürünü ve yöresel oyunları kayıt altına alarak arşivine dahil etti.

Murakami'nin Türkiye ile bağı 1994 yılında İzmir'e yaptığı bir geziyle başladı. O dönem tanıştığı yerel kültürden etkilenen araştırmacı, 1996 yılında yeniden ülkeye gelerek bir buçuk yıl boyunca burada kaldı ve saha çalışmalarına yoğunlaştı. Bu süre zarfında Türkiye'nin yetmişten fazla ilini dolaşan Murakami, halk oyunlarını sadece görüntülemekle kalmadı; yöresel kaynak kişilerden doğrudan öğrenerek bu kültürel mirası detaylı biçimde belgeledi.

Yıllar süren saha çalışması

Araştırmacının bu süreçte en yakın çalışma arkadaşı, Türk halk oyunları bölümünden emekli öğretim görevlisi Abdurrahim Karademir oldu. İkili, Türkiye'nin birçok yöresine birlikte giderek halk oyunlarını ve ezgileri arşivledi. Karademir, Murakami'yi 1994'te tanıdıklarını ve kendisine halk oyunlarını öğrettiklerini belirterek, Japon araştırmacının bu konuda hızlı öğrenen bir kişi olduğunu ifade etti. Karademir'e göre Murakami, tüm bu çalışmaları tamamen gönüllülük esasıyla ve kendi imkânlarıyla yürütüyor; hiçbir kurum veya kuruluştan destek almıyor.

Murakami, Siirt'teki çalışmalarını aktarırken Türkiye'ye ilk geldiği 1994 yılında ülkenin kültürüyle karşılaşmasının kendisi için büyük bir etki yarattığını söyledi. Bu deneyimin ardından tekrar tekrar Türkiye'ye gelme isteği duyduğunu belirten araştırmacı, 1996'daki bir buçuk yıllık kalışı sırasında yetmişten fazla bölgeyi gezdiğini, sadece çekim yapmakla kalmayıp yöresel kaynak kişilerden öğrenmeye çalıştığını vurguladı. Öğrendiği oyunları Japonya'ya döndüğünde orada da öğrettiğini, bazen ekipler oluşturduklarını anlatan Murakami, Siirt'te gerçekleştirdiği çalışmadan duyduğu memnuniyeti dile getirdi ve buradaki oyunları da Japonya'daki insanlara aktarmayı planladığını söyledi.

Saha çalışmalarına eşlik eden halk oyunları antrenörü Hakkı Dildirim ise bölge kültürünün dengbejler, oyunlar, müzikler ve ezgilerle Murakami'ye tanıtıldığını belirtti. Dildirim, bu sürecin videolarla belgelendiğini ve Murakami'nin Japonya'da bu kültürü sergileyeceğini, kayıtların da kendilerine gönderileceğini ifade etti.

Bir yabancı araştırmacının otuz yılı aşan bir süre boyunca kendi imkânlarıyla ve karşılıksız biçimde Türkiye'nin farklı bölgelerindeki sözlü ve görsel kültür unsurlarını belgelemesi, yerel kültürel mirasın uluslararası alanda tanınırlığı açısından dikkat çekicidir. Dengbej kültürü gibi büyük ölçüde sözlü aktarıma dayanan ve kayıt altına alınmadığı takdirde zamanla unutulma riski taşıyan geleneklerin bu tür bağımsız çalışmalarla belgelenmesi, kültürel hafızanın korunmasına katkı sunabilir. Ancak bu tür arşivleme faaliyetlerinin sürdürülebilirliği, kurumsal destek olmaksızın büyük ölçüde bireysel çabaya bağlı kalmaktadır.